GAZNELİLER, GAZNELİ DEVLETİ, ÖZELLİKLERİ (963 – 1187)KONU ANLATIMI

GAZNELİLER, GAZNELİ DEVLETİ, ÖZELLİKLERİ 

(963 – 1187)

Siyasi Tarih

-Kurucusu Alp Tekin’dir.

-Devleti'nin önemli şahsiyetlerinden Horasan kumandanı Alp Tigin (Alptegin), 961'de Vezir Ali Muhammed Bel'ami ile birleşerek kendi adayını zorla Samani tahtına oturtmak istediğinde başarısızlığa uğrar. Böylelikle Gazne Devleti'nin temeli atılmış olur.

-Gazneliler Devleti sadece Alptegin'in beraberinde getirdiği Türk askerlerine dayanmaktadır.

-Hanedanlık, Gazneli Mahmud zamanında altın çağını yaşar (997-1027).

-Başarılı bir komutan olarak bilinen Gazneli Mahmud sadece ülkenin topraklarını genişletmekle kalmaz aynı zamanda Gaznelilerin çoğunu da Müslüman yapar.

-Gazneli Mahmut'un oğlu olan I. Mesut'un tahta gelmesiyle hanedanlık geriler.

-Dandanakan Savaşı'yla da Selçuklular ülkenin büyük bir bölümünü ele geçirirler.

-Gazneliler devleti tarîhî kaynaklarda Yeminiler ve Sebüktiginler olarak geçer.

 Alp Tigin Dönemi

-Samanoğulları'nın Horasan valisi olan Alp Tigin tarafından Samanoğulları yönetimi tanınmayarak Gazne bölgesinde kurulan bir Türk-İslam devletidir.

-Gazneliler tam bağımsız olamamışlar, tam olarak siyasi ve askeri faaliyetlerde bulunamamışlardır.

 Sebük Tigin Dönemi

-Sebük Tigin döneminde devlet tam bağımsız hale gelmiş ve hükümdarlık saltanat haline dönüşmüştür.

-Devletin sınırları Afganistan ve Pakistan'a kadar genişlemiştir.

-Hindular İslamiyet ile tanışmışlardır .

 Gazneli Mahmut Dönemi

-Gaznelilerin en geniş sınırlarına ulaşmıştır.

-Gazneli Mahmut, 999'da Karahanlılar'dan da yardım alarak Horasan'ı fethetmiş ve Samanoğulları Devleti'ne son vermiştir.

-Gazneli Mahmut 1001-1027 yılları arasında Hindistan üzerine 17 sefer düzenlenmiştir.

Bu seferler;

-Hindistan’ın yer altı ve yer üstü zenginliklerini ele geçirmek,

-Hindistan’da İslamiyet’i yaymak,

-İslam dünyasının lideri olmak amacıyla yapılmıştır.

-Bu dönemde ülke sınırları Ganj nehrine kadar genişlemiş,

-Hindistan içlerinden kaynaklar sağlanmıştır, devletin ekonomisi güçlenmiştir.

-1017 yılında Harezm bölgesi de devlet sınırları içine katılmıştır.

-Gazneli Mahmut Abbasi halifesini Şii Büveyhoğullarına karşı korumuş; halife, Gazneli Mahmud’a Sultan unvanını vermiştir.

-Bu tarihten sonra Türkler, Sünni İslamiyetin savunucusu konumuna gelmişlerdir.

-Sultan unvanını kullanan ilk Türk hükümdarıdır.

-Selçuklular'ın büyük güç olacağını önceden sezmiş, Aslan Yabgu'yu esir alarak bunu engellemeye çalışmıştır.

-Gazneli Mahmud döneminde askeri alanda önemli bir yenilik olarak filler orduda kullanılmaya başlanmıştır.

Selçuklular ile mücadele ve Yıkılış

-1040 Dandanakan savaşı sonunda ağır yenilgi alan Gazneliler Devleti 1187 yılında Afganlar (Gurlulardan olan Sultan Giyasuddini Guri)) tarafından yıkılmıştır.

-Tarihçilere göre Gazneliler Türklerin kurduğu çok uluslu devletlerin ilkidir.

-Devletin çökmesinde bu çok uluslu yapı da önemli rol oynamıştır.

 Gazne Sultanları

Alp Tigin (961 - 962)

Ebu - İshak İbrahim (962 - 965)

Bilge Tigin (965 - 971)

Piri Tigin (971 - 976)

Sebük Tigin (976 - 996)

İsmail (996 - 997)

Gazneli Mahmud (997 - 1030)

Celalu'd - Devle ve Cemalu'l-Ebu -Ahmed Muhammed 1030 - 1041)

I.Sultan Mes'ud (1030 - 1040)

Sultan Mevlud (1040 - 1048)

II.Sultan Mes'ud (1048 - 1049)

Sultan Ali (1049 - 1051)

Sultan Abdürreşid (1051 - 1052)

Sultan Tuğrul (Mütegallibe) (1052 - 1053)

Sultan Ferk-Zad (1053 - 1059)

Sultan İbrahim (1059 - 1099)

III. Sultan Mes'ud (1099 - 1115)

Sultan Şir-Zad (1115 - 1116)

Sultan Arslan - Şah (1116 - 1117)

Sultan Behram-Şah (1117 - 1152)

Sultan Husrev-Şah (1152 - 1160)

Sultan Husrev-Melik (Melik Şah) (1160 - 1187)

Egemenlik Alanı

-Zafer kuleleriMavera-ün'nehir'den Ganj boylarına, Hindistan içlerine; Hazar kıyılarından Pamir yaylalarına kadar uzanan bölgeler. (4.700.000 km2)

Gazneli Kültürü

-Gaznelilerde resmî dil Farsça olmasına rağmen orduda ve sokakta Türkçe kullanılmaktaydı.

-Gazneliler Samanoğullari gibi Farsçaya ve İran kültürüne adapte olmuşlar ve farsça edebiyatı desteklemişler.

-Gaznelilerin sarayında ünlü Farsi yazarları büyük edebiyat eserleri yazmışlar. Bunların arasında Şehname’nin yazarı Firdevsi ve al-Biruni vardir.

-İran tarihçileri Gaznelileri kendi kültürlerine mal etmeye çalışmaktadırlar. Bugün Gazne şehrinde Gazne sultanlarından kalan "Zafer kuleleri" vardır.

-Gaznelilerin Türk ve Dünya Tarihine katkıları. Bugünkü Pakistan, Bangladeş yani Hindistan Müslümanlarının İslamlaşmasını sağlayan ülkedir.

-Hindistan içlerine kadar Müslümanlığı götürmüşlerdir.

-Yukarıdaki iki maddenin gerçekleşmesinde Gazneli Mahmut'un Hindistan’a yaptığı 17 sefer en önemli etkenlerdendir.EİTİMCİYİZ.BLOGSPOT.COM

 

KARAHANLILAR, KARAHANLI DEVLETİ, ÖZELLİKLERİ(840 – 1212)KONU ANLATIMI

KARAHANLILAR, KARAHANLI DEVLETİ, ÖZELLİKLERİ 

(840 – 1212)

-Türklerin göçebelikten yerleşik hayata başlamaları döneminde ortaya çıkmış ilk Türk devletidir.

-İlk kez Türk –İslam sentezini uygulayan devlettir.

-Kuruluş dönemi ile ilgili pek fazla bilgi bulunmayan Karahanlılar Devleti, Karluk, Çiğil, Yağma ve diğer Türk boylarından oluşmuştur.

-Devlet, 840 yılında Uygur Devleti'nin, Kırgızlar tarafından yıkılmasıyla Bilge Kül kadir han tarafından kurulmuştur.

-893 yılında Kaşgar devletin başkenti olmuştur.

-Bilge Hüsamettin Han'dan sonra devleti oğulları, Bazır Arslan Han ve Oğulçak Kadir Han yönetmişlerdir.

-Balasagun ve Taraz merkezli iki ana idari bölgeye ayrılan devlette; Bazır Arslan Han, Balasagun'da Büyük Kağan olarak ve Oğulçak Kadir Han Taraz'da Ortak Kağan olarak yönetimi paylaşmışlardır.

10. yüzyıl sonlarında Oğulçak Kadır Han'ın yeğeni Satuk'un (Satuk Buğra Han) savaş halinde bulundukları Samani sığınmacıların etkisi ile İslam'ı kabul etmesi devletin tarihinde yeni bir sayfa açmıştır.

-İslam'ı kabul eden sonra Abdülkerim adını alan Satuk Han, devletin sürekli savaş halinde olduğu Samaniler'den de aldığı destek ile amcasına karşı mücadele ederek devletin yönetimini ele geçirmiştir.

-İslamiyet'i devlet dini olarak benimseyen Satuk Han döneminde Karahanlı Devleti'nin tamamına yakın bir bölümü bu dine geçmiştir.

-Karahanlı Devleti ilk Müslüman Türk devleti olmuştur.

-Halife "Nasr Bin Ali" döneminde Abbasiler Karahanlıları Müslüman ülkesi olarak tanımıştır.

-Samanoğulları ile itilafta olan Karahanlılar, Gaznelileri destekleyerek Samanoğulları Devleti'ni yıkmıştır. Gazneliler ile Ceyhun nehri sınır olarak belirlenmiştir.

-Devlet 1042 yılında hanedan içindeki kavgalar sonucunda Doğu ve Batı Karahanlı devletleri olarak ikiye bölünmüştür.

-Batı Karahanlı Devleti; 1042-1212 yılları arasında hüküm sürmüş ve ilk başkenti Özkent olan devlet 1212 yılında Harzemşahlar tarafından yıkılmıştır.

-Önemli merkezleri ; Balagasun, Talas ve Kaşgar ve ilk hükümdarı Tamgaç Buğra Han olan Doğu Karahanlı Devleti ise 1211 yılında yıkılmıştır.

Karahanlılarda Yönetim Terimleri 

Tipin: Hükümdar oğlu

Muhtesib: Kadın

Tamgacı: Mühürdar

Ağıcı: Maliye işlerine bakan

Bitikçi: İç ve dış yazışmalara bakan

imga: Taşradaki gelir giderlere bakan(doğu karahanlılarda)

Amil: Taşradaki gelir giderlere bakan(batı karahanlılarda)

Kökyuk: Muhtar

Eşkinci: Ulaşım ve posta işlerine bakan

Karahanlı Hakanları 

Bilge Hüsamettin.(840-893)

Oğulcak Han ve Arslan Han (880-940)

Abdülkerim Satuk Buğra Han (940 - 955)

Baytaş Musa Han (955 - ?)

Nasr Bin Ali Han (? - 999) (Halife müslüman devlet olarak Karahanlıları tanıdı.)

I. Ahmed Han (999 - 1017)

Mansur Han (1017 - 1024)

II. Ahmed Han (1024 - 1031)

Yusuf Han (1031 - 1032)

Süleyman Han (1032 - 1060)

Karahanlı Devleti, Aral Gölü'nden Batı Çin ve Moğolistan adacıklarına kadar uzanan bir coğrafyada hüküm sürmüştür ve sonradan Sivas’a taşındılar

Karahanlılar’ın Türk Tarihine Katkıları 

-İlk Müslüman Türk devletidir.

-Tam anlamıyla Türk ulusal kimliğine sahiptir. Türklerden başka boylar yoktur.

-İlk Türk-İslam sentezi eserler ünlü kervansaraylar ortaya çıkmıştır

-Milli benliklerini korumak için Türkçeyi resmi dil olarak kullanmışlar, Uygur lehçesini geliştirip edebi eserler ortaya koymuşlardır: Divanı Lügait Türk, Kutadgu Bilig, Atabetül Hakayık, Divanı Hikmet.

-Türklük bilinciyle hareket etmişlerdir.

-Devlet yönetimi Göktürklerle aynıdır. Batıyı değil Doğuyu yönetmek ayrıcalıktır. Doğu hükümdarları Buğra; batı hükümdarları Arslan olarak adlandırılmıştır.

Kültür ve Uygarlık

-Kaşgarlı Mahmut İslam'ın kabulü sonrasında Karahanlılar Arap abecesini benimsemişlerdir.

-"Ribat" adı verilen kervansaraylar yapılmıştır. Tuğla ve kerpiç ağırlıklı olduğu için günümüze enkazları kalmıştır. Türk-İslam sentezi olarak Kümbetler ilk bu dönemde görülür.

-Yusuf Has Hacib'in Kutadgu Bilig(Mutluluk Bilgisi), Kaşgarlı Mahmud'un Divanü Lügati't-Türk(Büyük Türk Sözlüğü), İmam-ı Ebü'l-Fütuh Abdülgafur'un Tarih-i Kaşgar(Kaşgar'ın Tarihi) adlı çalışmaları bu dönemin en önemli yapıtlarıdır.

Ordu Yapısı 

Ordu iki temel birimden oluşurdu:

1. Hassa Ordusu

2. Eyalet Ordusu

10 kişilik orduya otağ,100 kişilik orduya haly,1000 kişilik orduya subaşı denilirdi. Mola yerlerine de "TOY" denilirdi.