Buharlaşmaya örnekler verir misiniz?

BUHARLAŞMA NASIL OLUR?

Kaynama sırasında gaz haline geçen sıvı molekülleri (gaz kabarcığı) basıncını düşürerek yüzeye çıkmaya çalışır. Sıvı yüzeyinden ayrılan kabarcığın basıncı dış basınca (açık hava basıncı) eşit olur. Açık hava basıncı değiştikçe sıvının kaynama sıcaklığı değişir. Deniz seviyesinden yukarılara çıkıldıkça açık hava basıncı düşer, sıvının kaynama sıcaklığı azalır.




BUHARLAŞMA:



Herhangi bir sıcaklıkta ,yüzeyde olan sıvı moleküllerinden ,kinetik enerjisi yüksek olan tanecikler, tanecikler arası çekim kuvvetini yenerek sıvı halden gaz hale geçerler. Bu olaya buharlaşma denir. Buharlaşma sırasında geride kalan sıvı moleküllerinin ortalama kinetik enerjisi azaldığı için, çevreden ısı alarak enerjisini yükseltir. Buharlaşma olayı bu şekilde devam eder.



BUHARLAŞMA HIZI:
Birim zamanda sıvı yüzeyinden ayrılarak , sıvı halden buhar haline geçen tanecik sayısıdır.



Buharlaşma hızı ;
sıcaklık artıkça,

sıvı yüzeyinin alanı artıkça ve
sıvı tanecikleri arasındaki çekim kuvveti azaldıkça, artar.

BUHARLAŞMA İLE KAYNAMA ARASINDAKİ FARKLAR

*Buharlaşma her sıcaklıkta olur , kaynama belirli sıcaklıkta belirli basınçtadır.



*Buharlaşma yüzeyseldir , kaynama sıvının her noktasında olur.
*Sıcaklık artıkça buharlaşma hızı artar , kaynama sırasında buharlaşma hızı maksimum olur.



Buharlaşma hem açık kaplarda hem de kapalı kaplarda olur. Açık kaplarda buharlaşma sıvı tamamen bitinceye kadar devam ederken , kapalı kaplarda sıcaklıkta sabitse bir süre sonra yoğunlaşma da başlar, çünkü buhar haline geçen moleküller birbirleriyle çarpışırken enerji alışverişinde bulunurlar. Enerjisi azalan molekül tekrar sıvı hale dönüşür. Bu olaya yoğunlaşma denir.


Buharlaşan molekül sayısı ile yoğunlaşan molekül sayısı birbirine eşit olunca dinamik bir denge kurulur. Bu denge sırasında buhar moleküllerinin sayısı değişmediği için buharın yaptığı basınç da değişmez. Bu basınca, sıvının o sıcaklıktaki denge buhar basıncı yada kısaca buhar basıncı denir.

MADDENİN AYIRT EDİCİ ÖZELLİKLERİ 5.SINIF FEN VE TEKNOLOJİ KONU ANLATIMI

MADDENİN DEĞİŞİMİ VE TANINMASI
 MADDENİN AYIRT EDİCİ ÖZELLİKLERİ 5.SINIF KONU ANLATIMI

Maddenin Hal Değiştirmesi: Maddenin ısı alarak ya da ısı vererek fiziksel durumunu değiştirmesidir.(Erime,donma,buharlaşma,yoğuşma hal değiştirme olaylarıdır.)
Her maddenin erime, donma, kaynama,yoğuşma sıcaklıkları farklıdır.
Bu nedenle maddelerin hal değiştirmeleri ayırt edici bir özelliktir.
                                                    
GRAFİK İNCELEME: Buz 0°C'ta erimeye başlar.Erime süresince sıcaklık sabit kalır, değişmez.Saf su 100 °C'ta kaynamaya başlar.Kaynama süresince suyun sıcaklığı değişmez, sabit  kalır.

 Grafikte buzun erimesi ve suyun kaynaması görülmektedir.

Buharlaşma:Sıvı bir maddenin ısı alarak gaz haline geçmesine buharlaşma denir.
Buharlaşma her sıcaklıkta olur. 
Buharlaşmayı Etkileyenler:

Havanın sıcaklığı: Soğuk havalarda buharlaşma az olur. Kışın çamaşırlar geç kurur.

Havadaki nem oran: Havadaki su buharı (nem) oranı fazla ise buharlaşma az olur. Karadeniz Bölgesi'nde havanın nem oranı fazla olduğu için deniz suyu az buharlaşır.

Rüzgâr: Rüzgâr buharlaşmayı hızlandırır.

Suyun yüzey genişliği: Geniş yüzeylerde buharlaşma hızlı olur.  Yeryüzündeki okyanusların yüzeyleri geniş olduğu için okyanuslarda özellikle Pasifik (Büyük) Okyanus'ta buharlaşma daha fazla olur.

Buharlaşma Örnekleri
Sıcak ortamlarda buharlaşma daha fazla olduğu için yazın çamaşırlar erken kurur. Kışın da buharlaşma olur. Ancak kışın suyun buharlaşması uzun zaman alır.
Yeryüzü sularının ısının etkisiyle buharlaşması sonucu bulutlar oluşur.
Kolonya döktüğümüzde elimiz ıslanır. Bir süre sonra elimizin ıslaklığı gider çünkü kolonya buharlaşır. Bu sırada elimiz serinler. Bunun nedeni kolonya buharlaşırken elimizden ısı almasıdır.

Yağmur yağdıktan sonra havanın soğumasının nedeni yağmur sularının buharlaşırken etraftan ısı almalarıdır.

Oyun oynadığımızda terleriz.Terleyince vücudumuz serinler. Çünkü ter buharlaşırken vücudu-
muzdan ısı alır.        
Kaynama                                                                Buharlaşma

Sıvının her yerinde olur.                                          Sıvının yüzeyinde olur.
Belli bir sıcaklıkta gerçekleşir.                               Her sıcaklıkta gerçekleşir.

Kaynama süresince sıcaklık değişmez.               Buharlaşan maddelerin sıcaklığı değişebilir.          

Sıvının hızla buharlaşmasıdır.                                 Sıvının ısı alarak gaz hâle geçmesidir.

Kaynama ve Yoğuşma 

Kaynama :Sıvı bir maddenin ısı alarak belli bir sıcaklığa geldiğinde hızlı buharlaşma sonucu gaz haline geçmesidir.
( BİLGİ:Kaynama:Buhar basıncının,atmosfer basıncına eşit olduğu sıcaklıktır. )
Yoğuşma: Gaz hâlindeki bir maddenin  çevreye ısı vererek sıvı hale geçmesidir.
Çevre sıcaklığının düşmesi yoğunlaşmayı hızlandırır.
Kaynama ve yoğuşma sürecinde sıcaklık sabit kalır.
Aynı maddenin kaynama ve yoğuşma noktaları eşittir.
Farklı maddelerin kaynama ve yoğuşma noktası farklıdır.

Maddelerin  kaynama ve yoğuşma sıcaklıkları ayırt edici bir özelliktir.
Yoğuşma Örnekleri

Bulutları oluşturan su buharı, soğuk hava katmanında yoğunlaşarak su damlacıklarına, sonra da yağmura dönüşür.

Buzdolabından çıkardığımız soğuk bir kabın dış yüzeyinde buğulanma olur. Bunun nedeni havada bulunan su buharının soğuk kabın dış yüzeyine çarparak yoğunlaşmasıdır.

Su buharı, soğuk ortamlarda yoğunlaşarak sıvı hâle geçer.
Gaz madde ısı verdiği için soğuk ortam ısınır. Bazı günler yağmur yağarken havanın sıcak olmasının nedeni budur.
Erime  ve Donma

Erime : Katı bir maddenin ısı alarak sıvı haline geçmesidir.

Donma:Sıvı bir maddenin ısı vererek katı haline geçtiği sıcaklıktır.

Erime ve donma sürecinde sıcaklık sabit kalır.
Aynı maddenin erime ve donma noktaları eşittir.
Farklı maddelerin erime ve donma noktası farklıdır.

Maddelerin erime ve donma sıcaklıkları ayırt edici bir özelliktir. 

        

                                   Tabloyu İnceleyin:Farklı maddeler farklı sıcaklıklarda donar ve kaynar....

DİKKAT:Su diğer maddelerden farklı davranır.Su donunca hacmi artar. (Su  0 °C ile +4°C arasında iken hacmi en küçük , yoğunluğu en büyük değerde olur. ) Su 0 °C'ta buz olunca hacmi büyür,yoğunluğu küçülür ve bu nedenle buz suda yüzer , sular donunca su boruları patlar.

Farklı maddelerin hal değiştirme sıcaklıkları farklıdır.
Su buharlaşırken ısı alır, yoğunlaşırken aldığı ısıyı geri verir.

Erime ve Donma Olaylarından Nasıl Yararlanırız?

Birçok eşya ve aletin yapımında maddelerin erime ve donma sıcaklıkları dikkate alınır.
Tencere ve fırın tepsileri yapılırken erime noktası yüksek olan maddeler seçilir.
Ampullerde kullanılan teller 2000 °C'a kadar ısıtıldığında bile erimez.
Araba motorlarında da erime sıcaklığı yüksek olan metaller kullanılır.

Şeker, tahta gibi maddeler ısıtıldıklarında erimeden bozunur. Bu nedenle erime sıcaklıkları yoktur,

MADDENİN AYIRT EDİCİ ÖZELLİKLERİ

Kütle ve hacim maddenin ortak özellikleridir. Eşit kütle ve hacme sahip birçok madde vardır. Ayrıca maddelerin  kütleleri ve hacmi, maddenin kırılması ya da buharlaşması durumunda da değişir. 
Ayırt Edici Özellikler
Maddeleri birbirinden ayırmak için değişmeyen özelliklerini belirlememiz gerekir.Bunlar ayırt edici özelliklerdir.Saf su her sıcaklıkta buharlaşır ama her sıcaklıkta kaynamaz. 

İçinde kendinden başka madde olmayan maddelere saf madde denir. Saf maddeler belli bir sıcaklıkta kaynamaya başlar. 
Saf bir maddenin ayırt edici özellikleri:

1-Genleşme ( katı ve sıvılar için )
2-Özkütle ( katı,sıvı ve gazlar için )
3-Kaynama noktası ( sıvılar için )
4-Erime noktası ( katılar için ) 
5-Yoğuşma noktası ( gazlar için )
6-Donma noktası( sıvılar için )
ÖZKÜTLE (YOĞUNLUK)

Birim hacme düşen madde miktarına özkütle( yoğunluk )denir.

Eşit hacimli maddelerden kütlesi büyük olan daha yoğundur. Yoğun maddelerin birim hacimdeki madde miktar  daha fazladır. O hâlde bir maddenin yoğunluğu kütle ve hacim değerlerinin ikisiyle de ilişkilidir.

Özkütlenin Hesaplaması

Maddenin birim hacmindeki kütlesi yoğunluk olduğuna göre bir maddenin yoğunluğunu belirlemek için kütle ve hacmini bilmeliyiz. 

Yoğunluğu sudan küçük olan maddeler suda yüzer, yoğunluğu sudan büyük olan maddeler suda batar.

Yoğunluk ayırt edici bir özelliktir.Çünkü her maddenin kendine özgü bir yoğunluğu vardır.

Su dolu bardağa birkaç tane buz attığımızda buz suda yüzer.
O hâlde buzun yoğunluğu, suyun yoğunluğundan küçüktür.

Eriyen katı maddelerin yoğunluğu azalır ancak buz erirken yoğunluğu artar.

Su, yüzeyden donmaya başlar.Su, buzdan yoğun olduğu için buz üstte kalır. 
Donan göllerin yüzeyinde buz olmasına rağmen buzun altında su bulunur. Buzun altındaki suda canlılar yaşayabilir. Çünkü buz, suyun sıcaklığını korur, donmasını önler. Suyun bu özelliği olmasaydı göl ve denizlerin dipleri buzlarla kaplı olur, içlerinde canlılar yaşayamazdı.

Maddelerin Özellikleri ve Kullanım Alanları

Maddeler, birtakım  özelliklerine göre farklı alanlarda kullanılır. Taşıtların yapımında demir, çelik, alüminyum gibi dayanıklı maddeler tercih edilir. Bu maddelerin yoğunluğu fazladır.

Kayık, sandal gibi küçük su taşıtları suda batmadığı için tahtadan yapılır.

Binaların iskeletinde dayanıklı olduğu için demir kullanılır. Isıyı az ilettiği için tencere ve tava sapları sert plastikten yapılır.

Elektrik tellerinde yoğunluğu alüminyum ve demirden fazla olan bakır kullanılır. Bakır aynı zamanda hafif ve ekonomiktir. 

Buharlaşma

Buharlaşma

Sıvı bir maddenin ısı olarak gaz haline geçmesi olayına buharlaşma denir. Buharlaşma olayı sıvı yüzeyinde olur. Isı alan sıvı moleküllerinden bazıları sıvı yüzeyinde gaz haline geçer.

Buharlaşmaya basınç ve diğer fiziksel şartların etkisi çoktur.

Buharlaşma her sıcaklıkta olabilir.

Maddeler dışarıdan ısı alarak buharlaşırlar. Dolayısıyla buharlaşmanın olduğu yerde serinleme olur.

Sıcaklığın artması buharlaşmayı hızlandırır.

Açık hava basıncının azalması buharlaşmayı artırır.

Sıvının açık yüzey alanı arttıkça buharlaşma daha fazla olur.

Rüzgarlı havada buharlaşma fazla olduğundan çamaşırlar daha çabuk kurur.



Kaynama

Bir kapta bulunan sıvı ısıtılırsa sıcaklığı yükselir ve buharlaşma artar. Sıvının sıcaklığının yükselmesiyle meydana gelen buhar basıncı, sıvının yüzeyine etki eden basınca eşit olduğu an, sıvı kaynamaya başlar. Kaynama sırasında sıvının sıcaklığı değişmez.



Kaynama Sıcaklığı

Sabit atmosfer basıncı altında bütün sıvı maddelerin, sıvı halden gaz hale geçtiği sabit bir sıcaklık değeri vardır. Bu sıcaklık değerine kaynama noktası denir. Kaynama sıcaklığı maddeler için ayırt edici bir özelliktir.



Buharlaşma Isısı

Kaynama noktasına gelmiş 1 gram sıvı maddenin tamamının aynı sıcaklıkta gaz haline gelmesi için verilmesi gereken ısıya buharlaşma ısısı denir. Buharlaşma ısısı Lb ile gösterilir. Kaynama sıcaklığındaki m gramlık maddeyi gaz haline getirmek için verilmesi gereken ısı miktarı

Q = m . Lb bağıntısı ile bulunur.

Suyun buharlaşma ısısı Lb = 540 cal/g dır. Buharlaşma ısısı maddeler için ayırt edici bir özelliktir.

Gaz halindeki bir maddenin ısı vererek sıvı hale geçmesine yoğunlaşma denir. Erime ve donmada olduğu gibi, yoğunlaşma da, kaynamanın tersidir. Dolayısıyla bir maddenin kaynama sıcaklığı ile yoğunlaşma sıcaklığı eşittir. Buharlaşma ısısı ile yoğunlaşma ısısı da eşittir.


Kaynama ve yoğunlaşma anında saf maddenin sıcaklığı değişmez.

Bir maddenin kaynama sıcaklığı ile yoğunlaşma sıcaklığı eşittir.

Bir maddenin buharlaşma ısısı ile yoğunlaşma ısısı eşittir.

Kaynama sıcaklığı ile buharlaşma ısısı ayırt edici özelliklerdendir.




Süblimleşme

Bazı katı maddeler ısıtılınca sıvı hâle geçmeden doğrudan gaz hâle geçerler. Bu olaya süblimleşme denir. Naftalin, ernet ve bazı koku yayan maddelerin zamanla azaldığı görülür. Fakat hiç sıvılaştığı görülmez. Bu tür maddelerde süblimleşme olur.



Kaynama ve Yoğunlaşmaya Etki Eden Faktörler

Yine erime ve donmada olduğu gibi, kaynama ve yoğunlaşmaya etki eden faktörler vardır. Basınç ve maddenin saflığının değiştirilmesi, kaynama sıcaklığını etkiler.

Hava basıncı artarsa, ağzı açık kaptaki sıvının kaynaması zorlaşır. Hava basıncının azalması ise kaynamayı kolaylaştırır. Dolayısıyla sıvı daha düşük sıcaklıkta kaynar.

Deniz düzeyinde 100 °C de kaynayan saf su, Ankara’da 96 °C de, Erzurum’da ise 94 °C de kaynar.

Düdüklü tencerede basıncın artmasıyla sıvının kaynama sıcaklığı artırılır, dolayısıyla yemekler daha çabuk pişer.

Saf sıvı içine karıştırılan farklı maddeler sıvının saflığını bozar. Saflığı bozulan sıvının kaynama sıcaklığı değişir. Örneğin suyun içine tuz karıştırılırsa, kaynama sıcaklığı yükselir.



Suyun Hal Değişim Grafiği

Bir parça buz ısıtıldığında önce sıcaklığı artar. Erime sıcaklığına geldiğinde hal değiştirmeye başlar ve buzun tamamı eriyinceye kadar sıcaklığı değişmez.

Isı enerjisi verilmeye devam edildiğinde, suyun sıcaklığı artar ve 100 °C de kaynamaya başlar. Sıvının tamamı bitinceye kadar sıcaklık değişmez. Bu açıklamaya göre buzun sıcaklık-aldığı ısı enerjisi grafiği şekildeki gibi olur.

Buzun erime ısısı Le = 80 cal/g, buharlaşma ısısı Lb = 540 cal/g dır. Dolayısıyla 0 °C deki 1 gram buzu eritmek için 80 calorilik ısı gerekirken, 100 °C deki 1 gram suyu gaz haline geçirmek için 540 calori gerekir. Bundan dolayı DQ1 < DQ2 dir.

Madde ısı hızı sabit olan ocakla ısıtılıyorsa, ısı ekseni yerine zaman ekseni alınabilir.