Paleontoloji
Paleontoloji, yeryuvarının oluşumundan başlayan milyarlarca yıllık süreç içinde ilk canlılardan günümüze gelinceye değin yeryüzünde yaşamış olan mikro, makro ve omurgalı organizmaları inceleyen, bunların gelişimlerini ve birbirleriyle ilişkilerini araştıran bir jeoloji alt bilim dalıdır.
Paleontoloji terimi ilk olarak 1825 yılında DUCROTAY DE BLAINVILLE tarafından ortaya atılmış ve 1834'te FISHER VON WALDHEIM tarafından da ilk olarak jeoloji literatürüne katılmıştır.Sözcük anlamıyla Yunancada Paleos: Eski, Onto: Varlık. Logos: Bilim sözcüklerinden türetilmiştir ve " Eski Varlıklar Bilimi " olarak adlandırılmıştır. Üzerinde yaşadığımız canlı küre (Biyosfer) milyarlarca yıldır canlılar alemini barındırmaktadır. Tortul kayaçlar arasında yer alan bu organizma kalıntıları (fosiller), en eski katmanlardan jeolojik devirler boyunca oluşan çökel istifleri içinde yeryuvarı tarihinin kanıtlarını oluşturmuşlardır. Yerkürenin jeoloji tarihi gelişiminde etkilendiği ilki 250 milyon yıl, ikincisi 65 milyon öncesine dayanan dönem içinde kesintiler dikkate alındığında, bazı hayvan ve bitki gruplarının meteor yağmurları, volkanik faaliyetler kıtaların hareketleri sonucunda soyları tükenmiş olmalarına karşın; kara, göl ve denizleri ile biyosferdeki yaşam kendini yenileyerek bazı yeni canlı gruplarını oluşturmuştur.
Paleontolojinin Konusu, Dalları ve İlişkili Bilim Dalları
Paleontoloji, eski canlı kalıntılarını (fosiller) ilkel ya da basit yapılı olanlarından başlamak kaydıyla evrimsel çizgi içinde daha gelişmiş karmaşık organizmalara doğru sistemli bir sıra içinde inceler. Paleontolojinin temel konusunu öncelikle milyarlarca yıllık omurgasız ve omurgalı organizmaların tanımlanmaları, sınıflandırılmaları ile soy ağaçlarının ortaya konulması, evrimsel değişim ve dönüşüm olaylarının saptanması oluşturmaktadır. Paleontolojinin temel konusu içindeki incelemeler " Sistematik Paleontoloji " (Taxonomy) ana dalı kapsamında yapılmaktadır. Bu paleontoloji dalıyla saptanan hayvan ve bitki toplulukları ve bunların yeryüzü ölçeğindeki yayılımları ve yaşları; jeolojik devirler boyunca kara ve deniz alanlarının dağılışı, iklim koşulları, çökelme ortamları ve bunlara bağlı olarak gelişen petrol, kömür ve sedimanter maden yataklarının bulunduğu düzeylerin saptanmasında yardımcı olmaktadır.
Paleontoloji geçmiş zamanlardaki organizmaları araştırdığı için, canlı varlıkları inceleyen bilim dalı olan " Biyoloji " ile de yakın ilişkilidir. Biyolojiye aynı zamanda " Neontoloji " adı da verilmektedir, Zooloji (hayvan bilim) ve Botanik (bitki bilim) bu bilimin ana dallarını oluşturmaktadırlar. Bu bölümlenme geçmişe uyarlandığında Paleontoloji, Paleozooloji ve Paleobotanik (Fitopaleontoloji) dallarına ayrılmaktadır. Paleozooloji de kendi içinde Omurgasız Paleontolojisi (Invertabrate Palaeontology) ve Omurgalı Paleontolojisi (Vertebrate Palaeontology) olarak iki alt bölüme gruplanmaktadır. Protista (Protozoa) adıyla sınıflanan tek hücreli hayvanlar alemi ile diğer önemli fosil mikroorganizmaları inceleyen Paleontolojinin diğer bir dalı da Mikropaleontoloji (Micropalaeontology) dir. Bu dal içinde bitki polen ve sporları, nannoplanktonlar ve kitinozoa fosilleri " Palinoloji " alt dalı kapsamı içinde incelenmektedirler.
Sistematik Paleontoloji'yi temel alarak paleontolojiyi Paleozooloji, Jeokronoloji ve Paleoortamlar alt bölümlenmeleriyle ilişkilendirmek olanaklıdır (CLARKSON, 1986). Paleozooloji bölümündeki incelemelerde Fonksiyonel morfoloji (fosil organizmalardaki iskeletlerin yada yapıların işlevleri ve diğer benzerleriyle karşılaştırılması), Fosil organizma ve büyüme (fosil organizmaların ergin duruma gelene kadar büyüme çizgisi içinde geçirdikleri değişimler) ve Evrim (karşılaştırmalı anatomi, embriyonoloji, genetik ve topluluk konularının jeolojik dönemler içinde değerlendirilip çeşitli ortam parametreleri irdelenerek geçmiş zamanlarda yaşamış organizmaların günümüze kadar geçirdikleri değişim ve dönüşümlerin ortaya konulması) konuları önemli öğeleri oluşturmaktadırlar.
Jeokronoloji bölümü; jeolojik tarih sıralanımı içinde yerkabuğunun en eski katmanlarından üste doğru sıralanmış katman serilerinin içerdikleri fosillerden yararlanılarak jeolojik zamanın belirlenmesi ve milyon yıl mertebesindeki zaman dilimleri baz alınarak bir jeoloji zaman ölçeğinin oluşturulmasıyla uğraşır. Bu özelliğiyle Jeokronoloji, Genel Jeolojinin önemli dallarından olan Stratigrafi'nin ana disiplinlerinden birisidir. Fosillerin oluşturdukları topluluklar ve yaşadıkları ortamlar ve de yaşları bakımından, Stratigrafi'nin ana bölümlerinden Biyostratigrafi (Biostratigraphy) ve Kronostratigrafi (Chronostratigraphy, Geochronometry) ile birebir ilişkilidir. Biyostratigrafi; kaya topluluklarını fosil kapsamlarına göre tanımlayarak, fosilleri ilk ortaya çıkışları ve son görünümlerine göre belli bir zamanda oluşmuş kaya topluluklarını karakterize edecek biçimde birimlere ayırır ve bunların korelasyonlarıyla uğraşır. Kronostratigrafi; kaya birimlerinin jeolojik zaman içerisindeki sınıflamasıyla ilgilidir, jeolojik zamanının bölümleri karşılık geldikleri kronostratigrafi birimlerinin adlarını alırlar. Kronostratigrafi birimi jeolojik zamanın belirli bir süresi içinde oluşmuş kaya topluluğu olduğu için Jeokronoloji birimleriyle Kronostratigrafi birimleri arasında sıkı bir ilgi vardır. Biyostratigrafi birimlerinin sınırları, Kronostratigrafi birimlerinin sınırlarıyla çakışabilir ve kesişebilir (DOYLE, BENNETT ve BAXTER, 1995).
Paleontoloji sistematiğinin ilişkili olduğu diğer önemli bir disiplin de Paleoortamlar (Palaeoenvironments) dır. Paleoortamlar denildiğinde Paleoekoloji (Palaeoecology) ve Paleobiyocoğrafya (Palaeobiogeography) alt dallarında yapılan çalışmalar önem kazanmaktadır. Paleoekoloji; jeolojik devirlerde yaşamış organizmaların yaşadıkları ortamları ve birbirleriyle olan ilişkilerini araştırır. Paleobiyocoğrafya ise, fosil organizmaların yaşamış oldukları zaman dilimindeki yayılmış oldukları coğrafik alanları (kara, deniz, göl, vb.) saptamaya yönelik incelemelerde bulunmaktadır.
Paleontolojinin çeşitli alt disiplinleri ve ilişkileri Şekil 1.1'de gösterilmiştir. Paleontolojik araştırmalar, bir anlamda biyolojik incelemeler ve yeryuvarının kayıtlarının tutulduğu stratigrafik dizilim içinde geçmişin araştırılmasına ışık tutmaktadır. Paleontolojik sonuçlara ulaşmak, sistemli bir stratigrafik ve sedimantolojik bilgi birikimini gerektirmektedir. Kaya çökelme ortamlarının tanımlanmasında temel bileşen fosil organizmaların yaşama ortamlarının belirlenmesidir. Yeryuvarının oluşumundan günümüze geçirmiş olduğu değişimler ki, bu 4.5 milyar yıllık süreci kapsamaktadır, ilk canlıdan başlayarak en gelişmiş organizmalara kadar oluşan değişim ve dönüşümler (Evrim), jeolojinin önemli alt disiplinlerinden Tarihsel Jeoloji'nin inceleme konuları arasında yer almaktadır. Bu bakımdan Paleontoloji ile Tarihsel Jeoloji arasında yakın planda ilişki bulunmaktadır.
PALEONTOLOJİ YÖNTEMLERİ
Fosil örneklerinin toplanması, incelemeye hazırlanması, inceleme, fosil formlarının belirlenen yönlerde kesitlerinin hazırlanması ve istenilen tanımlayıcı şekillerin eldesi, tanımlama; paleontoloğun çalışmalarının başlıca aşamalarını oluşturmaktadır. Bu çalışma aşamaları öncelikle sahada başlatılarak laboratuvarda sürdürülmektedir.
http://pakildas.blogspot.com/2007/10/paleontoloji-defterleri.html
2 yorum:
teşkür ederim... :)
sağolun
Yorum Gönder