M.Ö. Önemli Tarihler
MİLATTAN ÖNCEKİ DÜNYA TARİHİ
5 milyar yıl önce Güneş doğmuş ve Dünya 4.5 milyar yıl önce Güneş’ten kopmuş.
Dünyanın soğuması, kabuk bağlaması, sularla kaplanması ve atmosfere kavuşması 1 milyar yıl almış.
Darwinci Evrim Kuramı doğruysa, 3.5 milyar yıl önce denizlerde ilk ilkek yaşam formları ya da tek hücreli canlılar ortaya çıkmış. Bizim için hayal edilemeyecek bir zaman ölçüsü olan milyarlarca yıl süren bir süreç içinde diğer tüm canlılar peyderpey ortaya çıkmaya başlamışlar.
Bilimsel anlayışa göre, en ilkel insan tipinin ortaya çıkışı ise 2-3 milyon sene önce gerçekleşmiş. (1.5 milyon yıl hesabı da yapılmıştır.)
Yaklaşık 250 bin sene önce, doğdukları bölgelerden göç ederek çok uzaklara gidebilen insanlar ortaya çıkmış.
Günümüz insanları kadar ileri olmasa bile bizim gibi konuşabilen, düşünebilen, gülen, oynayan, alet yapabilen ve merak eden insan tipi de yaklaşık 100 bin sene önce ortaya çıkmış. Bu insan tipine Homo sapiens denilmektedir.
İnsanoğlunun ortak bir kültür geliştirmeye başlama tarihi günümüzden 40 bin sene öncesine dayandırılmaktadır. Çünkü 40 bin sene öncesine ait olan kafatası fosilleri ile bugünkü kafatasları arasında büyük bir fark görülmemektedir.
Ortadoğu ve Afrika’da ortaya çıkan bu insanların ilk 9 bin yıl içinde Avustralya ve Sibirya’ya kadar dağıldıkları tespit edilmiş.
Milattan Önce Homo sapienslerin Milattan önce 28.500 yılında, Asya ve Avustralya’dan Yeni Gine’ye geçtikleri anlaşılıyor.
25.000 yılında, Sibirya’dan Kuzey Amerika’ya -Bering Boğazı’nı aşarak- göç ettikleri tespit edilmiş.
23.000. Homo sapienslerin Avrupa’nın her tarafında yaşadıklarını bıraktıkları izlerden öğreniyoruz.
18.000. Kuzey Yarımkürenin kuzeyi bir buzul çağı geçirmeye başlar. Deniz seviyesi son 100 bin yılın en düşük düzeyine ulaşır ve 130 metre kadar aşağı iner.
Böylece güneye doğru göç başlar.
13.500. Deniz seviyesi 40 metre yükselir ve kıyılarda yaşayanlar telef olur. Kesin bilgimiz yok ama, muhtemelen Hz. Nuh’un gelişi ve sel hâdiseleri bu yüzyılda cereyan etmiş olabilir.
11.000. İklim tekrar değişmeye başlar. Mezopotamya’yı yabani otlar kaplar.
Ukrayna’daki mamutların nesli tükenir.
10.500. Bazı kavimler Güney Amerika’ya kadar inerler.
10.000. Son buzul çağına girilir. Mezopotamya’da keçiler evcilleştirilir. Doğu Avrupa’da arpa tarımı başlar. Yiyeceğin çoğalması sayesinde nüfus da artmaya başlar. Mısırlılar iç savaş nedeniyle büyük nüfus kaybına uğrarlar.
9000. Akdeniz’de su seviyesi yükselir. (Hz. Nuh Tufanı bu yıllarda da ortaya çıkmış olabilir!) Mezopotamya’da Taş Devri’nin son yılları yaşanır.
8300. Buzul çağı sona erer. Bu yıla kadar birleşik olan Avustralya ve Yeni Gine arası su ile dolar ve iki farklı ada kültürü oluş maya başlar. İsrail’de etrafı surlarla çevrili ilk yerleşim birimi kurulur. Ürdün vadisinde ilk kez buğday tarımı başlar. Mezopotamya halkı arpa tarımını yeni öğrenir.
Güney Afrika’da bazı mağara duvarlarına zebra ve fil resimleri çizilir.
7200. Yunanistan’da koyunlar evcilleştirilir.
7100. Çayönü Tepesi’nde (Irak) ilk kez bakır işlenmeye başlar.
7000. Kurak bir iklimi olan Mısır’a 1000 yıl boyunca yağmur yağışının başlangıcı.
Nil deltası verimli hâle gelir ve nüfus hızla artar.
Çatal Höyük’te bir yerleşim birimi kurulur.
Anadolu’da ve İran’da buğday tarımı başlar.
6500. İngiltere ile Avrupa’yı birbirine bağlayan çukur vadi sularla kaplanır ve Britanya Adası oluşan Manş Denizi yüzünden Avrupa’dan ayrılır.
6400. Mezopotamya’da yaşayan Sümerliler ilk tekerleği icat ederler. (Tekerlek günümüz uygarlığının oluşmasına en büyük katkıyı yapmış icat kabul edilir.)
6250. Çatal Höyük’teki yerleşim birimi büyük bir kasabaya dönüşür.
Çayönü’nde ilk kez domuz evcilleştirilir.
6000. İlk çanak/çömlek yapımı başlar. Böylece yiyecek hazırlamak ve saklamak kolaylaşır.
İsviçre’de köpekler ve öküzler evcilleştirilir, tahıllardan ekmek yapılmaya başlanır ve yabani keten soymuklarından halatlar yapılır.
5508. Milat’tan sonra 7. yüzyılda Konstantinopol’de kabul edilen ve 17. asra kadar, bin yıl süreyle, Doğu Ortodoks Kilisesi tarafından Hıristiyanlara kabul ettirilen kâinatın -sözde- yaratıldığı yıl.
5490. Suriye Hıristiyanlarınca hesap edilerek kabul edilen kâinatın yaratılış yılı.
5000. Mezopotamya ve Mısır’da sulama kanalları yapılır.
Amerika Kıtaları’nda mısır ve baklagiller tarımı başlar.
Danimarka’da kadınların erkeklere oranla erken ölüm oranı %40 daha fazladır.
4000. Sümerliler ilk çivi yazısını icat ederler. 600 sembolden oluşan bir alfabeyle Gılgamış Destanı’nı yazarlar. Demir cevheri işlenmeye başlar.
3800. Deniz seviyesi bugünkü seviyesine 8 metre kadar yaklaşır.
3300. İsviçre Alpleri’nde avlanan 30 yaşındaki bir adam (Ice man) kar fırtınasından korunmaya çalışırken donarak ölür. Elinde bakır bir balta, sırtındaki sadak içinde 14 adet ok ve bir yay ile belinde çakmak taşından yapılmış bir hançeri vardı.
(Cesedi 11 Eylül, 1991 tarihinde bulunmuştur.)
3200. Kuzey Mısır Krallığı ile Güney Mısır Krallığı, Kral Menes idaresi altında birleşir. Menes, adı bilinen en eski ve ilk tarihî şahsiyettir. Yakın Doğu’da tekerlekli yük arabası kullanımı başlar.
3000. Pamuktan giyecekler örülmeye başlar. İran’da kilden yapılmış sikkeler icat edilir.
2900. Aşırı tarım ve meracılık yüzünden Kuzey Afrika’daki Sahra bölgesi çölleşmeye başlar. Kutsal sayılmalarına rağmen Karadeniz’deki yunuslar büyük miktarlarda avlanılır.
Mısır’da Kral Zoser tarafından yönetilen üçüncü hanedanlık başa geçer ve Mimar İmhotep, Zoser için ilk piramidi yaptırır. Bu, dünyanın en büyük taş yapısıdır.
2675. Keops piramidi 20 yılda inşa edilir.
2350. Mezopotamya Akadlar tarafından 200 yıl süreyle idare edilmeye başlar. Sümer uygarlığı en yüksek noktasına ulaşır.
2000. Fenikeliler ve Giritliler 3 direkli ve kare yelkenli gemileriyle Lübnan kerestelerini Mısır’a ihraç etmeye başlarlar. Sümerliler ondalık sayıları keşfederler. Yakın Doğu’da sığır ve süt/yoğurt çiftçiliği başlar. Hindistan’da çay ve muz tarımı, Afrika’da karpuzculuk, Arabistan Yarımadası’nda hurma ve incir ticareti başlar.
1850. (?) Hz. İbrahim Harran’dan Ken’an (Canaan/Filistin) bölgesine göç eder ve Nemrud’un saltanatı altında olan Babil’e (Babylon) gelerek peygamberliğini ilân eder. Hz. İbrahim’in dini Ortadoğu da yayılır. Böylece,Tanrı’nın tek olduğu insanlara hatırlatılır, adak olarak kölelerin kurban edilmesi yasaklanır ve ibadet kuralları getirilir. Bundan sonra, Hz. Yakub -İsrail lakabı ile- Tanrı’nın buyruklarını yaymaya devam eder. Hz. Yakub’un sülalesi ‘Beni İsrail/İsrailoğulları’ adıyla günümüze kadar devam edecektir. Yakın Doğu’da domuz etinin yenmesi yasaklanır.
Britanya’da feribotlar ve vinçler kullanılmaya başlar.
1792. Babil’de Hammurabi devri başlar.
1500. Çin’de ipek işlenmeye başlanır. Mısırlılar geometriyi geliştirirler.
1450. Anadolu’da Hitit hâkimiyeti yayılır.
1374. Mısırlılar sadece güneş tanrısı Aton’a inanmaya başlar ve tektanrıcılığı geçici olarak kabullenirler.
1200. Muhtemelen, Hz. Musa’nın peygamberlik mucizelerini göstermeye başladığı ve 10 Emir’in geldiği yıllar.
1000. Hinduizm ve Rig Vedalar’ın ortaya çıkışı.
1002-962. Hz. Davut’un krallığı.
962-922. Hz. Süleyman’ın krallığı.
850. Tarihçi Herodotus’a göre: Homer, İliad ve Odisse destanlarını bu tarihte tamamlar.
753. Roma, Romulus ve Remus tarafından kurulur.
721. Asurlular, İsrailoğullarından 27 bin kişiyi yok ederler.
658. Bizans’ın kuruluşu.
634. Antik Yunan felsefesinin kurucusu Thales doğdu.
600. Mısırlılar gemiyle 3 yılda Afrika’nın çevresini dolaşırlar.
565. Buda (Siddharta Gautama) dünyaya gelir.
555. Taoizm’in kurucusu Çinli filozof Lao-tze dünyaya gelir.
551. Konfüçyüs (Kung Fu-tze) dünyaya gelir.
500. Konfüçyüs’ün, ‘sana yapılmasını istemediğin şeyi başkasına yapma’ felsefesi Çin’de yayılır.
470. Ünlü Yunan filozofu Sokrat (Socrates) ve ünlü hekim Hipokrat (Hippocrates) doğdu.
428. Sokrat’ın öğrencisi filozof Eflâtun (Plâton) doğdu.
400. Yunan Filozofu Democritus ‘maddenin en küçük parçası atomdur’ diyerek ilk atom teorisini geliştirdi.
399. Sokrat, Atinalı gençleri yoldan çıkardığı suçuyla yargılanır ve baldıran zehri içirtilerek idam edilir.
384. Büyük İskender’in hocası ve mantık biliminin kurucusu Aristo (Aristoteles) doğdu.
301. Grek (Helen/Antik Yunan) İmparatorluğu’nun parlak devri.
300. Kuzey Afrika’da esir, fildişi ve leopar derileri ticareti başlar.
287. Ünlü matematikçi Arşimet (Archimedes) doğdu.
214. Çin Seddi’nin temelleri atılmaya başlanır.
168. Suriye Kralı 6. Epifanes Hz. Musa’nın dinini yasaklar ve Kudüs’teki tapınakları yıkar.
101. Manyetik bir pusula kullanan Çinli denizciler Hindistan’a çıktılar
47. Roma İmparatoru J. Sezar (Caesar) Anadolu’ya geçerek, Pontus Kralı Farnaces’i mağlup eder ve ünlü sözünü haykırır: ‘Geldim, gördüm, yendim (veni, vidi, vici).’
45. Sezar, Yunanlı matematikçi ve astronom Sosigenes’i tayin ederek yeni bir takvim hazırlatır. Bundan sonra bir yıl: 365 + ¼ gün ve yılbaşı da 1 Ocak olarak kabul edilir.
30. Çinliler güneş saatini icat ederler.
05. Hz. İsa’nın alternatif doğum yılı.
M.Ö.4241
Olayların kesin olarak tarihlendiği ilk yıl. Bunu olanaklı kılan Mısır takvimi olmuştur
M.Ö. c. 2630
İmhotep, Mısır Firavunu Coser`e hekimbaşı olur.
M.Ö. c. 1000
Çinlilerin gökbilim alanında bildikleriyle ilgili ilk kayıtlar.
M.Ö. c.
700 Eski bir Hint tıp metni olan Ayurueda`nın ilk derlenişi.
MÖ. c. 600
Miletoslu Thales, doğada olup bitenler için ussal açıklamalar bulmaya çalışır.
M.Ö. 551.
Çinli filozof Konfüçyüs doğar
M.Ö. c. 500
Pythagoras, evrende sayıların ve uyumun gizemli önemini irdeler.
M.Ö. c. 450
Daha sonra büyük bir doktor olacak olan Hippokrates, Kos (İstanköy) adasında doğar.
M.Ö. 399
Yunanlı filozofların en önemlilerinden Sokrates`in ölümü.
M.Ö. 387
Filozof Platon, Atina`da Akademia`yı kurar
M.Ö. c. 335
Aristoteles, doğa tarihiyle ve evrenin yapısıyla ilgili önemli bilimsel kitaplar kaleme alır.
M.Ö.287
Matematikçi ve mucit Arkhimedes doğar.
M.S. Önemli Tarihler
150
Ptolemaios, yıldızlarla gezegenlerin hareketleri hakkındaki Almagest`i yazar.
161
Yunanlı anatomici Galenos, daha sonra ünlü bir doktor olacağı Roma`ya yerleşir.
c. 600.
Orta Amerika`da Maya uygarlığı gelişir
813.
Bağdat`ta gökbilim okulu kurulur
c. 854 oğar.
Arap simyacı Ebubekir Razi (Rhazes) d
965
Optik konusundaki çalışmalarıyla ünlü Arap fizikçi İbnülheysem (Alhazen) doğar.
1253
Matematik ve bilim dersleri veren Robert Grosseteste`in ölümü.
1264
Aquinolu Thomas, Hıristiyan düşüncesini Aristoteles`in öğretisiyle uzlaştırır.
1267
Roger Bacon, geleneksel Hıristiyan eğitimine karşı çıkar.
1452.
Mucit ve sanatçı Leonardo da Vinci doğar
1527.
Paracelsus, Basel Üniversitesi`nde profesör olur
1543
Copernicus, gezegenlerin Dünya`nın etrafında değil, Güneş`in etrafında döndüğünü ortaya atan kuramını yayımlar. Andreas Vesalius, insan anatomisiyle ilgili yeni bir elkitabı çıkarır.
1551
Conrad von Gesner, hayvan krallığıyla ilgili dev incelemesini yayımlamaya başlar.
1574
Tycho Brahe, gökyüzünü gözlemek için Hven adasında bir gözlemevi kurar.
1596.
Matematikçi ve filozof Rene Descartes doğar
1610
Galileo Galilei, teleskop kullanarak yaptığı gökbilimsel keşifleri konu alan Yıldızların Habercisi`ni yayımlar.
1616.
William Harvey, kan dolaşımı konusunda dersler verir
1618
Johannes Kepler, gezegenlerin Güneş`in çevresinde çizdikleri elips biçimindeki yörüngeleri betimleyen yasaları yayımlar.
1627
Francis Bacon`un, bilimin toplum içindeki önemli rolüyle ilgili etkili düşünceler içeren Yeni Atlantis`inin yayımlanışı.
1632
Galileo, lki Büyük Dünya Sistemi Hakkında Diyalog`u yayımlar.
1642
Galileo ölür. Isaac Newton doğar
1644
Descartes`ın en önemli bilimsel çalışması Felsefenin İlkeleri`nin yayımlanışı.
1661
Robert Boyle, Kuşkucu Kimyager başlıklı kitabında, maddenin minik yuvarlardan oluştuğunu ileri sürer.
1662.
Londra`da Kraliyet Derneği kurulur
1665
Robert Hooke`un, mikroskop yardımıyla çizilmiş ayrıntılı çizimler içeren Micrographia`sının yayımlanışı.
1666
Paris`te, Academie Royale des Science kurulur
1682
Edmond Halley, daha sonra kendi adıyla anılacak bir kuyrukluyıldızın yörüngesini çizip betimler.
1687
Newton`un, evrensel çekim yasalarını formülleştirdiği Principia başlıklı kitabının yayımlanışı.
1703
Newton, Kraliyet Derneği`nin başkanlığına getirilir ve 1727`de ölümüne dek bu görevde kalır.
1704
Newton, mercekler ve ışık hakkındaki, Optik başlıklı kitabını yayımlar. John Ray, 17 000 bitkiyi içeren sınıflandırmasını tamamlar
1705
Francis Hauksbee, vakumlubir küreyi sürterek anlık, parlak elektrik ışıkları elde eder.
1729.
Stephen Gray, elektriği büyük uzaklıklara iletir
1745
Elektrik depolayan bir alet olan Leiden şişesinin bulunuşu.
1748
Georges de Buffon, 36 cilt tutan, doğa tarihi incelemesini tamamlar.
1752
Benjamin Franklin, yıldırımın elektrikten kaynaklandığını gösterir.
1753
Carl Linnaeus, yeni, ikiterimli bitki sınıflandırma sistemini yayımlar.
1756
Joseph Black, kimyasal maddelerin ısıtılmasıyla elde edilebilen "sabit hava"yı bulur.
1774
Joseph Priestley, bugün bizim oksijen olarak bildiğimiz gazı ayrıştırır ve ona "flojistonlu hava" adını verir.
1775
Abraham Werner, Freiberg`te bir madencilik okulu kurar ve yavaş yavaş, yerbilimsel değişmeyle ilgili "Neptün" kuramını geliştirir.
1779
Antoine Lavoisier, "flojistonlu hava"nın varlığını kanıtlar ve ona yeni bir ad vererek "oksijen" der.
1787
Caroline Herschel, gökbilime yaptığı katkılardan dolayı sarayın takdirini kazanır.
1789
Lavoisier`nin, 33 elementi sıraladığı ve bu elementlerin adlandırılması ile ilgili modern sistemi sunduğu Kimyasal Adlandırma Yöntemi`nin yayımlanışı.
1791
Luigi Galvani, kurbağalarla yaptığı elektrik deneylerinin sonuçlarını yayımlar.
1795
James Hutton`ın kitabı Yer Kuramı, Kitab-ı Mukaddes`te yaradılış konusunda söylenenleri sorgular. Yerbilimsel değişikliklerin, Kitab-ı Mukaddes`te söylenenlerin tersine, milyonlarca yılda meydana geldiğini ileri sürer.
1796
Edward Jenner, bir çocuğu çiçek hastalığına karşı aşılar. 1799 Alessandro Volta, ilk elektrik bataryasını yapar
1808
John Dalton`un kitabı Yeni Kiınya Felsefesi Sisteıni, atom kuramı hakkında önemli ve yeni fikirler ortaya atar.
1809
Jean de Lamarck, canlı varlıklardaki değişmeyle ilgili açıklamasını yayımlar. Bu açıklamada, sonradan kazanılmış özelliklerin kalıtsal olarak aktarılabileceğini ileri sürer.
1820
Hans Oersted, elektrik akımının pusulanın iğnesi üzerinde manyetik etki yarattığını gösterir.
1824
Justus von Liebig, Almanya`da, Gissen`de kendi araştırma laboratuvarını kurar.
1831
Charles Lyell, Londra King`s College`da profesörlüğe atanır. Charles Darwin, HMS Beagle ile yolculuğuna başlar. Michael Faraday, hareketli bir mıknatıstan elektrik akımı elde eder.
1843
Ada Lovelace matematik çalışmasını yayımlar.
1858
Alfred Wallace`ın doğal seçilim hakkındaki elyazmaları Darwin`in eline ulaşır.
1859
Darwin, evrim kuramlarını içeren, Türlerin Kökeai`ni yayımlar.
1867
Joseph Lister, antiseptikler kullanılarak mikrop kapmaların azaltılabileceğini gösterir.
1868
Gregor Mendel, bezelye bitkileriyle yaptığı, modern genetik kuramının temellerini oluşturan araştırmalarını bitirir.
1869
Dimitriy Mendeleyev, Periyodik Çizelge`yi hazırlar.
1871
Darwin, evrim konusundaki ikinci kitabı lnsanıa Türeyişi`ni yayımlar
1872
James Maxwel, Faraday`ın elektrik kuramlarını sayıya dökmek için cebir denklemleri kullanır.
1882.
Robert Koch, kolera virüsünü bulur
1885
Louis Pasteur, bir dizi aşı yaparak, kuduz bir köpek tarafından ısırılmış bir çocuğun yaşamını kurtarır.
1886
Heinrich Hertz, radyo dalgalarının varlığını gözler önüne seren araştırmalarına başlar.
1888
Sophia Krukovsky, Prix Bordin`i kazanır
1895
Wilhelm Röntgen, X-ışınlarını bulur.
1896
Antoine Becquerel, uranyumun radyoaktif olduğunu bulur.
1900
1905 Albert Einstein, Özel Görelilik kuramı da içinde olmak üzere, üç bilimsel yazı yayımlar.Max Planck "kuantumlanan enerji" fikrini ortaya
1910
Thomas Morgan`ın sirkesinekleriyle yaptığı deneyler, Mendel`in kalıtımla ilgili düşüncelerini doğrular.
1911
Marie Curie, radyoaktiflik konusunda kendi başına yaptığı çalışmalardan dolayı Nobel Ödülü alır; böylece de bu ödülü iki kez alan ilk kişi olur. Ernest Rutherford, atomun merkezinde bir çekirdek olduğunu gösterir.
1913
Niels Bohr, hidrojen atomu için yeni bir model önerir
1915
Alfred Wegener, kıta kayması kuramını yayımlar.
1919
Einstein, Genel Görelilik konusundaki yazısını yayımlar.
1923
Edwin Hubble, bizimkinin ötesindeki gökadaların varlığını kanıtlar.
1927
Georges Lemaître, evrenin sürekli genişlediği düşüncesini ortaya atar.
1928
Bugün penisilin dediğimiz bir oluşumun bakterileri öldürmesi Alexander Fleming`in dikkatini çeker.
1929
Hubble, gökadaların birbirlerinden uzaklaştığını gösterir. Bu da Büyük Patlama kuramına temel oluşturur.
1948
Hermann Bondi ve Thomas Gold evrenle ilgili Durağan Durum kuramını ortaya atar.
1953
Francis Crick ile James Watson DNA molekülünün yapısını keşfeder.
1963
Yerbilimsel deneyler Wegener`in düşüncelerini doğrular ve levha tektoniği kuramı yerleşir.
1964
Robert Wilson ile Arno Penzias uzayda radyo parazitleri saptarlar. Bunların, Büyük Patlama`nın yankısı olduğu düşünülür.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder